photo detail

Colum/ Licht, lucht en ruimte en Hollandse zomers/ Hittestress en wateroverlast/ NL/ jul 2021

 

Licht, Lucht en ruimte en Hollandse zomers

Nederland had een prachtig zeeklimaat volgens het Köppen-systeem met een gematigd zeeklimaat (type Cfb) met relatief milde winters, milde zomers en neerslag gedurende het hele jaar. De inrichting van Nederlandse steden en dorpen vanaf de jaren dertig van de vorige eeuw zijn voornamelijk gebaseerd op dit klimaat. De stadbouwers kwamen al snel met de principes van het nieuwe bouwen: licht, lucht en ruimte. Voor een deel was dat een antwoord op de soms overbevolkte wijken in de oude binnenstad. In Nederland heeft de zon in de stad alle ruimte en bestaan de gevels van woningen uit veel glas. Als de zon schijnt, moet daar zo veel als mogelijk gebruik van worden gemaakt.

 

Klimaatadaptatie door extremer weer

Maar die gedachte lijkt achterhaald. De temperatuur stijgt, volgens alle klimaatscenario’s van het KNMI. Hittegolven zullen in de toekomst vaker voorkomen en het aantal uren met zogenoemde hittestress zouden in 2050 kunnen verdubbelen. Dat raakt direct aan de gezondheid van de bevolking. Een verlenging van het groei- en bloeiseizoen gaat ook gepaard met meer pollen in de lucht en daarmee een toename van luchtwegallergieën. In Duitsland is in 2008 begonnen met een analyse van de gegevens van de weerstations en daaruit blijkt dat de temperatuur op warme dagen in kleine dorpen tot wel 3 graden hoger kan liggen dan in de omgeving, in de stad zelfs 5 tot 8 graden hoger. Dit kan per dag veranderen, waarbij het behoorlijk uitmaakt of de wind waait. (bron WUR) Volgens de meest recente KNMI ’14-klimaatscenario’s krijgen we extremer weer in de toekomst. Met name in de zomermaanden neemt de kans op extreme buien toe. Het onderzoek geeft aan dat bij één graad temperatuurstijging de hoeveelheid neerslag per uur bij de meest extreme buien toeneemt met ongeveer veertien procent. Oftewel, de hevige buien zullen toenemen in intensiteit en neerslaghoeveelheid (meer millimeters regen per uur), en mogelijk ook over een groter gebied vallen. Er is sprake van een verdubbeling van het aantal dagen met extreme neerslag ten opzichte van 1950. (bron KNMI)Het weer wordt extremer met meer hittegolven en hittestress in de zomer en wateroverlast door hevige buien. De nieuwe buzz words zijn: hitte-eiland, hittestress, hitteregiseur, klimaatadaptatie, plensbui, wateroverlast, watervertragende groenstrook, rainproof, dry farming, mulchen, gekoelde ruimtes, watervoorraad, CO2-neutraal en nationaal hitteplan. Extremer weer vraagt om aanpassing van ons gedrag en onze omgeving. Dit heeft niet alleen consequenties voor het hele stedelijk weefsel maar vooral ook voor de directe woonomgeving. Voor mensen met een redelijke conditie zal hittestress niet veel meer betekenen dan een verminderd comfortabel gevoel. Maar voor ouderen, kleine kinderen en mensen met een hartproblemen kunnen de gevolgen wel degelijk ernstig zijn. Een lange hittegolf leidt tot aanzienlijk meer doden. Er is reden om met het oog op de gezondheid van bewoners bij het ontwerpen van de ruimte in de breedste zin rekening te houden met het toenemend aantal zeer warme dagen.

 

Comfortabel in de winter en koel in de zomer

Het accent voor inrichting van de directe woonomgeving verschuift naar een omgeving die gericht is op klimaatcomfort. De principes van het nieuwe bouwen, licht, lucht en ruimte worden verruimt met mogelijkheden om ons aan te passen aan het veranderend klimaat. Dit betekend een comfortabel verwarmd huis in de winter en koel in de zomer, met zeer lage energielasten en CO2-neutraal. De woonomgeving is zodanig ingericht dat wateroverlast wordt voorkomen. Het regenwater wordt zoveel mogelijk geïnfiltreerd in de gezonde ‘spons‘ bodem in de stedelijke omgeving die als waterreserve dient voor bomen, struiken en planten. Die op hun buurt bij hittestress voor de broodnodige verkoeling zorgen. Eén boom zorgt voor de koeling die vergelijkbaar is met tien airco’s.

 

Hittestress

Bomen planten is de effectiefste maatregel. Bomen zorgen voor verkoeling doordat ze water verdampen en daardoor de hitte afvoeren. Bovendien geven ze schaduw.
Gelukkig zijn bomen niet de enige manier om hittestress tegen te gaan. Groen is in het algemeen goed, ook gras absorbeert warmte. Maar als er een hittegolf is, kunnen bomen dankzij hun diepe wortels langer doorgaan met verdampen van grondwater dan gras, dat er al snel verdord bij ligt. Meer groene daken en meer gras in plaats van verharding, is een deel van de oplossing. Waterpartijen zorgen overdag voor afkoeling. Nadeel daarvan is dat water ’s avonds de warmte vasthoudt waardoor het netto-effect niet zo groot is. Zeker tijdens een langer durende hittegolf slaat het water warmte op waardoor de stad ’s avonds of na afloop van de hittegolf nog lang warm blijft. Een fontein daarentegen zorgt wel voor verkoeling. (bron WUR) Voor de gebouwde omgeving is isolatie altijd een goede oplossing. Een goed geïsoleerde woning houdt ’s winters de warmte vast en ’s zomers houdt de warmte buiten. De deur moet niet worden opengezet en je moet zorgen dat de zon buiten blijft. Aan de buitenzijde van de woning kun je zonwerende maatregelen treffen, als: zonneschermen, luiken, bladverliezende bomen of groene daken. Pas zomernachtventilatie toe. Als het buiten koeler wordt dan binnen, zet dan ramen tegen elkaar open. Een verticaal kanaal zorgt voor trek in huis. Zet onder en bovenin het huis een raam open voor verticale trek.

 

Wateroverlast

Meer zware regenbuien in combinatie met onweer en windstoten kunnen voor veel overlast zorgen en zelfs schade en letsel veroorzaken. Oogsten kunnen mislukken door extreme regenbuien, hagel en zware windstoten. Dit treft veel mensen en leidt tot economische schade. Met gerichte en tijdige weerwaarschuwingen kunnen er maatregelen genomen worden om letsel, schade en overlast te verminderen of te voorkomen. Steden en gemeenten laten de overtollige verharding in hun stedelijk netwerk ontharden. Ontharden is een beleidsdoel dat steeds belangrijker wordt, omdat er dan meer regenwater in de bodem kan infilteren. Dat moet droogte tegengaan. In België is 15% van de bodem verhard en dus afgedekt door gebouwen, wegen en parkeerterreinen. Een flink deel hiervan is met stenen en asfalt verhard oppervlak. Wanneer grond verhard is met tegels, asfalt, beton of dergelijke, loopt water rechtstreeks naar de riolen en kan het niet in de bodem indringen. Dat veroorzaakt een tekort aan grondwater, dus droogte en hittestress. Daarom manen steeds meer steden en gemeenten bewoners aan om tuinen en terrassen te ontharden en aan te leggen met doordringbare materialen. De grond moet weer tot een spons gemaakt worden die het water bijhoudt en langzaam afgeeft als het droog is. Zo maken we de stad klimaatrobuust.

 

Rainproof

Een gezonde bodem is belangrijk om de voordelen van vergroening te benutten. Zonder een gezonde bodem kan het groen niet floreren, wordt er minder water vastgehouden door planten en in de grond, en zakt het regenwater minder makkelijk weg in de bodem. Of een bodem gezond is, hangt af van de chemische, biologische en fysische samenstelling van de bodem. De voordelen van onverhard oppervlak met goede kwaliteit groen wegen ruimschoots op tegen een grotere mate van onderhoud van een verhard oppervlak: minder wateroverlast, minder hitte, een gezondere bodem, het grondwater wordt aangevuld, geen verdroogde bodem, minder funderingsproblemen door uitdrogende bodem, meer biodiversiteit en een betere luchtkwaliteit. (bron Amsterdam Rainproof)

bron Wikimedia

 

Watervertragende groenstroken

Door de aanleg van verlaagde, begroeide stroken naast verharde oppervlakken stroomt regenwater af naar deze stroken, waarin het water tijdelijk wordt vastgehouden en langzaam in de grond wegzakt. Bij het overwegen van deze watervertragende groenstroken moet er rekening worden gehouden met de grondwaterstand en de grondsoort. De doorlaatbaarheid van de bodem wordt behouden door doorworteling van planten en biologische bodemactiviteit.

 

Hittestress en wateroverlast

De Nederlandse woonomgeving van na de jaren dertig van de vorige eeuw is ruim van opzet. Er liggen hier dus veel kansen om die op een eenvoudige manier klimaatrobuust te maken. Vergroenen en het planten van bomen in combinatie met woningaanpassingen zorgen voor een koel huis in de zomer en comfortabel huis in de winter. Wateroverlast kan voorkomen worden door het infilteren van regen water in een gezonde bodem die als spons werkt. Met watervertragende groenstroken kan teveel aan regenwater in de ondergrond worden geïnfiltreerd.

RelatedPhotos

Energietransitie en landschap/ Klimaatadaptatie en CO2-reductie/ Europese Green Deal/ Limburg/ NL/ Mei 2020
Comments: 0
Added: Author: Christ-Jan Van Rooij
Het landschap en bokashi/ Klimaatadaptatie en CO2-reductie/ Europese Green Deal/ Limburg/ NL/ Mrt 2020
Comments: 0
Added: Author: Christ-Jan Van Rooij
Colum/ De kleinste studio/ The new millennium/ NL/ Jan 2020
Comments: 0
Added: Author: Christ-Jan Van Rooij
Afrikaanderplein/ Manhattan aan de Maas/ Rotterdam/ NL/ Okt 2019
Comments: 0
Added: Author: Christ-Jan Van Rooij
Kolenkitbuurt Amsterdam/ De stoep/ Amsterdam/ NL/ Mrt 2019
Comments: 0
Added: Author: Christ-Jan Van Rooij
Binnenstad Mechelen/ De Gouden Baksteen/ Mechelen /Mrt 2019
Comments: 0
Added: Author: Christ-Jan Van Rooij
Pliniuspark Tongeren/ De mythe van de bron/ Tongeren/ B/ Feb 2019
Comments: 0
Added: Author: Christ-Jan Van Rooij
Masterplan Stadshaven Minerva/ Hotspot creatieve industrie/ Amsterdam/ NL/ Feb 2019
Comments: 0
Added: Author: Christ-Jan Van Rooij
Prijsvraag Platz der Luftbrücke/ Eerste ronde/ Hybride Park/ Berlijn/ D/ April 2018
Comments: 0
Added: Author: Christ-Jan Van Rooij
Prijsvraag Bedrijvig Groen/ Bird Hub/ Noord-Holland/ NL/ Jan 2017
Comments: 0
Added: Author: Christ-Jan Van Rooij